Monday, October 24, 2011
दार्जिलिङमा झोलुंगे पुल भत्कँदा ३२ को मृत्यु
http://www.nagariknews.com/society/nation/32489-2011-10-24-03-42-37.html
Wednesday, October 19, 2011
सामाजिक सञ्जालको तागत
युवा जमातको एउटा अभियान अहिले थुप्रै देशका सत्ताधारीका लागि टाउको दुखाई बनेको छ । 'वालस्टि्ट कब्जा गरौं' भन्ने नाराका साथ अमेरिकाको न्युयोर्कबाट सुरु भएको अभियानले विश्वव्यापी रुप लिंदैछ । कर्पोरेट क्षेत्रमा मच्चिरहेको लुटको विरोधमा न्युर्योकमा यो अभियान सुरु भएको थियो । अमेरिकाको वित्तीय केन्द्र न्युयोर्कको पनि वित्तीय केन्द्र हो वालस्टि्ट । १५ अक्टोबरमा विश्वव्यापी आव्हान भएपछि तीन दर्जनभन्दा बढी मुलुकमा 'व्यापारिक केन्द्र कब्जा गरौं' भनेर प्रदर्शन भइरहेको छ । एसियाली मुलुकहरुमा समेत यसको र्समर्थनमा प्रदर्शन भएका छन् ।
नामै नचलेको क्यानेडाली समूह एडबर्स्र्टसले इमेल र सामाजिक सञ्जालमार्फ आव्हान गरेकै कारण १७ सेप्टेम्बरमा 'अकुपाई वालस्टि्ट' अभियान सुरु भएको थियो । सुरक्षाकर्मीको तैनाथीका कारण वालस्टि्रट कब्जा नै नगरेपनि पर्दर्शनकारीले आसपास क्षेत्र चौवीसै घण्टा छाडेका छैनन् । यो अभियान कुन मोडमा गएर टुङ्गन्छ भन्ने अनुमान गर्न नसकिएपनि फेसबुक, ट्वीटरजस्ता सामाजिक सञ्जालले पार्ने प्रभावको ज्वलन्त नमुना बनेको छ ।
सामाजिक सञ्जालले अहिलेसम्म सबभन्दा बढी प्रभाव मध्यपूर्वी मुलुकहरुमा पारेको छ । सामाजिक सञ्जालहरुमार्फ नै मध्यपूर्वी मुलुकमा सुरु भएका आन्दोलनहरुले वर्षौं पुरानो सत्ताहरु ढालिरहेका छन् । केही मुलुकहरुमा सत्ता परिवर्तनका लागि आन्दोलन चल्न थालेको एक वर्षहुनै लागेको छ । मध्यपूवमा सबभन्दा पहिले ट्युनिसियाबाट आन्दोलन सुरु भएको थियो । जस्मिन रिभोलुसन (चमेली क्रान्ति) नाम दिइएको आन्दोलनले करिव एक वर्षघि पुरानो सत्ता परिवर्तन गरिदियो । यो सफलतापछि लामो समयसम्म शान्त देखिएको मध्यपूर्वी मुलुकहरु आन्दोलनमय बनेका छन् । इजिप्ट र लिवियामा सत्ता परिवर्तन भएको छ यद्यपि ती देशमा अझै अस्थीरता जारी छ । लिवियामा मोअम्मर गद्दाफीको चार दशक पुरानो शासन भर्खरै अन्त्य भएको छ ।
सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गर्नेको संख्या नबढेको भए ती देशहरुमा एकतन्त्रीय शासनले निरन्तरता पाइरहेको हुन्थ्यो । मध्यपूर्वी मुलुकका शासक एवं अन्य मुलुकले पनि ती मुलुकमा यतिछिट्टै आन्दोलनको आगो सल्केला भनेर अनुमान गरेका थिएनन् । सिरिया, यमन, वहराइन, साउदी अरेवियामा आन्दोलन जारी छ । यमनमा राष्ट्रपति अलि अव्दुल्लाह सालेहले अर्को पदावधीका लागि भएको निर्वाचनमा पराजित भएपनि सत्ता नछाडेपछि आन्दोलन सुरु भएको थियो ।
मध्यपूर्वी मुलुकमा भएको आन्दोलनले एसियाली कम्युनिष्ट मुलुक चीनलाई समेत प्रभाव पार्यो । चीनमा हरेक आइतबार डिपार्टमेन्टल स्टोर र र्सार्वजनिक स्थानमा भेला हुने 'जस्मिन रिभोलुसन' चलेको थियो । कार्यालयमा हुने भ्रष्टाचारको विरोध र सुधारको माग गर्दै चिनियाँहरु प्रतीकात्मक रुपमा चुपचाप भेला हुन्थे । उनीहरुले ट्वीटरलगायतका सामाजिक सञ्जालमार्फ भेला हुन आव्हान गरेका थिए । चुपचाप भेला भएपनि प्रहरीले धरपकड गथ्र्यो । सरकारले सबै सामाजिक सञ्जाल र च्याटरुपमा 'जस्मिन' शव्दलाई नै ब्लक गरिदियो । तर यसले सरकारलाई नै अप्ठेरोमा पारेको थियो किनभने त्यहाँका योइनिलको चर्चित लोकगीतको नाम पनि जस्मिन थियो ।
जस्मिन अर्थात चमेली ट्युनिसियाको राष्ट्रिय फूल हो । ट्युनिसियाको आन्दोलनलाई इसाफा पत्रिकामा काम गर्ने पत्रकार एवं ब्लगर जियाद अली हानीले १३ जनवरीमा आफ्नो ब्लगमा जस्मिन रिभोलुसन नामकरण गरिदिएका थिए । यो आन्दोलन राष्ट्रपति वेन अलीको विरुद्धमा थियो । जस्मिन रिभोलुसनको सफलतापछि अन्य मुलुकका युवाहरु पनि सडकमा ओर्लन थालेका हुन् ।
आन्दोलनलाई फूल र रंग नामकरण गर्ने अभियानले २००३ देखि व्यापकता पाएको हो । नत्र त्यसअघि 'अमेरिकन रिभोलुसन', 'प|न्च रिभोलुसन', 'रसियन रिभोलुसन' जस्ता मुलुकका नामका आधारमा उच्चारण गरिन्थ्यो । जर्जियामा राष्ट्रपति एर्डवर्ड सेभारड्नाजको विरोधमा २००३ मा भएको आन्दोलनलाई 'रोज रिभोलुसन' नामकरण गरिएको थियो । आन्दोलन सुरु हुँदा यसलाई अर्कै नामले चिनिन्थ्यो । सातादिनपछि नाम परिवर्तन गरिएको रोज रिभोलुसनले सफलता पाएपछि २००४ को युक्रेनको आन्दोलनलाई 'अरेञ्ज' नाम दिइएको थियो । यसैगरी कीर्गिस्तानकोलाई 'टुलिप', इरानकोलाई 'ग्रीन' र कुवेतको २००५ मा आन्दोलनलाई 'ब्लु रिभोलुसन' नाम दिइएको थियो ।
सामाजिक सञ्जालहरुमध्ये सबभन्दा बढी फेसबुकको प्रयोग हुन्छ । १९८४ मे १४ मा जन्मिएका अमेरिकी युवा मार्क जुकर्रवर्गले २००४ मा साथीसँग मिलेर फेसबुक बनाएका हुन् । यही फेसबुककै कारण उनी २०११ मा सबभन्दा कलिलो उमेरका अर्बपति घोषित भएका थिए । ट्वीटरले पनि फेसबुकलाई पछ्याउँदैछ, यसको प्रयोगकर्ता विश्वमा २० लाखभन्दा बढी छन् । ज्याक र्डर्सी सन् २००६ मा यो सञ्जाल तयार गरेका हुन् । फेसबुकको लोकप्रियताका कारण गुगलले पनि गुगल प्लस सामाजिक सञ्जाल प्रयोगमा ल्याएको छ । यसअघि गुगलले 'बज' सञ्चालन गरेको थियो तर प्रभावकारी भएन ।
महिला विश्वकप फुटबल २०११ मा जापानले फाइनलमा अमेरिकालाई र्टाई ब्रेकरमा हराउँदा सबभन्दा बढी ट्वीटर प्रयोगकर्ताले ट्वीट गरेको अभिलेख छ । त्यतिबेला प्रतिसेकेण्ड सात हजार एक सय ९६ जनाले ट्वीट गरेका थिए । कोपा अमेरिकामा ब्राजिलले पाराग्वेसँग हार्दा प्रतिसेकेण्ड सात हजार एक सय ६६ जनाले, नयाँ वर्ष२०११ मा प्रतिसेकेण्ड छ हजार नौ सय ३९ जनाले, जापानमा सुनामी र भूकम्प गएपछि पाँच हजार पाँच सय ३० जनाले, लादेन मारिएपछि पाँच हजारले र वेलायतको शाही विवाहमा तीन हजार नौ सय ६६ जनाले ट्वीट गरेका थिए ।
विभिन्न देशमा थुप्रै इन्टरनेट सामाजिक सञ्जालहरु बनेका छन् । नेपाली युवाहरुले पनि यस्ता सञ्जाल बनाउन थालेका छन् । सोसल बेकर्सका अनुसार नेपालमा फेसबुकको प्रयोगकर्ता नौ लाख २५ हजारभन्दा बढी छन् । इन्टरनेटमा पहुँच वृद्धिसँगै सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्ने नेपालीको संख्या बढेको हो । १८ देखि २४ वर्षा युवा सबभन्दा बढी फेसबुकमा झुम्मिने गर्दछन् ।
फेसबुकले सन्देश आदानप्रदान गर्न, साथी-आफन्तको बारेमा जानकार तथा निकट रहन सहयोग गर्छ । फेसबुकमार्फ फोटो राख्न र सूचना आदान-प्रदान पनि गर्न सकिन्छ । स्टाटसमा उल्लेख हुने कुराले व्यक्तित्वको समेत परिचय दिइरहेको हुन्छ । स्टाटसमार्फ साथीहरुको प्रतिक्रिया बुझ्न पनि सकिन्छ । कतिपयले पुस्तकलगायतका सामानहरु किन्नका लागि फेसबुकमार्फ नै सरसल्लाह लिने पनि गरेका छन् । कलाकार, लेखकहरुले पनि आफ्नो कृतिको प्रचारप्रसारका लागि समेत यसलाई माध्यम बनाउने गरेका छन् । आफन्त-साथीका कविता, लेखहरुमा पनि सामाजिक सञ्जालमा पढ्न पाइन्छ । सेलिब्रिटीहरुले सामाजिक सञ्जालमा लेखेकै विषयबस्तु पनि मिडियाहरुका लागि समाचारसमेत बन्ने गर्दछ ।
फेसबुकमार्फ अभियानहरु पनि सञ्चालन गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरणहरु हुन्- अकुपाई वालस्टि्रट, जस्मिन रिभोलुसन । नेपालमा पनि अस्ति जेठमा संविधानसभाको म्याद थपिनुअघि युवाहरुले सामाजिक सञ्जालमार्फ भेला भएर राजधानीका विभिन्न ठाउँमा प्रदर्शन गरेका थिए । युवाहरुले आर्थिक सहयोग जुटाउनलगायतका विभिन्न काममा पनि सामाजिक सञ्जालको सहारा लिने गरेका छन् । विभिन्न संघसंगठनमा उम्मेदवारहरुले सामाजिक सञ्जालमार्फ भोट पनि मागेको पाइन्छ ।
तर सामाजिक सञ्जाललाई सही काममा प्रयोग गर्ने जमात थोरै छ । अनावश्यक गफ गर्ने, अश्लील फोटोहरु राख्ने र त्यस्ता फोटो अरुलाई ट्याग गरिदिने, नक्कली एकाउन्ट खोलेर भ्रम पार्ने, चरित्र हत्या गर्ने, अर्काको फोटो दुरुपयोग गर्ने र गलत सूचना फैलाउनेजस्ता काममा सामाजिक सञ्जाल प्रयोग भइरहेको छ । सामाजिक सञ्जालमार्फ व्ल्याकमेलिङ गर्न खोजिएका समाचारहरु पनि बेला-बेलामा आइरहेका छन् । बरु, ट्वीटरमा गलत कुराहरु त्यतिधेरै देखिंदैन ।
सामाजिक सञ्जालको अनावश्यक प्रयोगले मान्छेको सिर्जनात्मक काममा ह्रास ल्याउने गर्दछ । कर्मचारीहरुसमेत अति नै व्यस्त भएजस्तो सामाजिक सञ्जालहरुमा अलमलिरहेका हुन्छन् । त्यसैले नेपालभित्रै पनि कतिपय कार्यालयले फेसबुकको प्रयोगलाई निश्चित समयावधिका लागि निषेध गरिदिएका छन् ।
सामाजिक सञ्जालहरुलाई सिर्जनात्मक काममा प्रयोग गर्ने कि नव-मार्क्सवादी (विशेषगरी विश्वव्यवस्थात्मक उपागम)ले भनेजस्तै पृष्ठ क्षेत्रको मुलुकका हामी केन्द्र (पुँजीवादी) मुलुकले सिर्जनात्मक कार्यमा अवरोध गर्न बनाइदिएको मनोरञ्जनको साधनर् इ-सञ्जालमा अलमलिरहने, तपाई-हाम्रै हातमा छ ।
नामै नचलेको क्यानेडाली समूह एडबर्स्र्टसले इमेल र सामाजिक सञ्जालमार्फ आव्हान गरेकै कारण १७ सेप्टेम्बरमा 'अकुपाई वालस्टि्ट' अभियान सुरु भएको थियो । सुरक्षाकर्मीको तैनाथीका कारण वालस्टि्रट कब्जा नै नगरेपनि पर्दर्शनकारीले आसपास क्षेत्र चौवीसै घण्टा छाडेका छैनन् । यो अभियान कुन मोडमा गएर टुङ्गन्छ भन्ने अनुमान गर्न नसकिएपनि फेसबुक, ट्वीटरजस्ता सामाजिक सञ्जालले पार्ने प्रभावको ज्वलन्त नमुना बनेको छ ।
सामाजिक सञ्जालले अहिलेसम्म सबभन्दा बढी प्रभाव मध्यपूर्वी मुलुकहरुमा पारेको छ । सामाजिक सञ्जालहरुमार्फ नै मध्यपूर्वी मुलुकमा सुरु भएका आन्दोलनहरुले वर्षौं पुरानो सत्ताहरु ढालिरहेका छन् । केही मुलुकहरुमा सत्ता परिवर्तनका लागि आन्दोलन चल्न थालेको एक वर्षहुनै लागेको छ । मध्यपूवमा सबभन्दा पहिले ट्युनिसियाबाट आन्दोलन सुरु भएको थियो । जस्मिन रिभोलुसन (चमेली क्रान्ति) नाम दिइएको आन्दोलनले करिव एक वर्षघि पुरानो सत्ता परिवर्तन गरिदियो । यो सफलतापछि लामो समयसम्म शान्त देखिएको मध्यपूर्वी मुलुकहरु आन्दोलनमय बनेका छन् । इजिप्ट र लिवियामा सत्ता परिवर्तन भएको छ यद्यपि ती देशमा अझै अस्थीरता जारी छ । लिवियामा मोअम्मर गद्दाफीको चार दशक पुरानो शासन भर्खरै अन्त्य भएको छ ।
सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गर्नेको संख्या नबढेको भए ती देशहरुमा एकतन्त्रीय शासनले निरन्तरता पाइरहेको हुन्थ्यो । मध्यपूर्वी मुलुकका शासक एवं अन्य मुलुकले पनि ती मुलुकमा यतिछिट्टै आन्दोलनको आगो सल्केला भनेर अनुमान गरेका थिएनन् । सिरिया, यमन, वहराइन, साउदी अरेवियामा आन्दोलन जारी छ । यमनमा राष्ट्रपति अलि अव्दुल्लाह सालेहले अर्को पदावधीका लागि भएको निर्वाचनमा पराजित भएपनि सत्ता नछाडेपछि आन्दोलन सुरु भएको थियो ।
मध्यपूर्वी मुलुकमा भएको आन्दोलनले एसियाली कम्युनिष्ट मुलुक चीनलाई समेत प्रभाव पार्यो । चीनमा हरेक आइतबार डिपार्टमेन्टल स्टोर र र्सार्वजनिक स्थानमा भेला हुने 'जस्मिन रिभोलुसन' चलेको थियो । कार्यालयमा हुने भ्रष्टाचारको विरोध र सुधारको माग गर्दै चिनियाँहरु प्रतीकात्मक रुपमा चुपचाप भेला हुन्थे । उनीहरुले ट्वीटरलगायतका सामाजिक सञ्जालमार्फ भेला हुन आव्हान गरेका थिए । चुपचाप भेला भएपनि प्रहरीले धरपकड गथ्र्यो । सरकारले सबै सामाजिक सञ्जाल र च्याटरुपमा 'जस्मिन' शव्दलाई नै ब्लक गरिदियो । तर यसले सरकारलाई नै अप्ठेरोमा पारेको थियो किनभने त्यहाँका योइनिलको चर्चित लोकगीतको नाम पनि जस्मिन थियो ।
जस्मिन अर्थात चमेली ट्युनिसियाको राष्ट्रिय फूल हो । ट्युनिसियाको आन्दोलनलाई इसाफा पत्रिकामा काम गर्ने पत्रकार एवं ब्लगर जियाद अली हानीले १३ जनवरीमा आफ्नो ब्लगमा जस्मिन रिभोलुसन नामकरण गरिदिएका थिए । यो आन्दोलन राष्ट्रपति वेन अलीको विरुद्धमा थियो । जस्मिन रिभोलुसनको सफलतापछि अन्य मुलुकका युवाहरु पनि सडकमा ओर्लन थालेका हुन् ।
आन्दोलनलाई फूल र रंग नामकरण गर्ने अभियानले २००३ देखि व्यापकता पाएको हो । नत्र त्यसअघि 'अमेरिकन रिभोलुसन', 'प|न्च रिभोलुसन', 'रसियन रिभोलुसन' जस्ता मुलुकका नामका आधारमा उच्चारण गरिन्थ्यो । जर्जियामा राष्ट्रपति एर्डवर्ड सेभारड्नाजको विरोधमा २००३ मा भएको आन्दोलनलाई 'रोज रिभोलुसन' नामकरण गरिएको थियो । आन्दोलन सुरु हुँदा यसलाई अर्कै नामले चिनिन्थ्यो । सातादिनपछि नाम परिवर्तन गरिएको रोज रिभोलुसनले सफलता पाएपछि २००४ को युक्रेनको आन्दोलनलाई 'अरेञ्ज' नाम दिइएको थियो । यसैगरी कीर्गिस्तानकोलाई 'टुलिप', इरानकोलाई 'ग्रीन' र कुवेतको २००५ मा आन्दोलनलाई 'ब्लु रिभोलुसन' नाम दिइएको थियो ।
सामाजिक सञ्जालहरुमध्ये सबभन्दा बढी फेसबुकको प्रयोग हुन्छ । १९८४ मे १४ मा जन्मिएका अमेरिकी युवा मार्क जुकर्रवर्गले २००४ मा साथीसँग मिलेर फेसबुक बनाएका हुन् । यही फेसबुककै कारण उनी २०११ मा सबभन्दा कलिलो उमेरका अर्बपति घोषित भएका थिए । ट्वीटरले पनि फेसबुकलाई पछ्याउँदैछ, यसको प्रयोगकर्ता विश्वमा २० लाखभन्दा बढी छन् । ज्याक र्डर्सी सन् २००६ मा यो सञ्जाल तयार गरेका हुन् । फेसबुकको लोकप्रियताका कारण गुगलले पनि गुगल प्लस सामाजिक सञ्जाल प्रयोगमा ल्याएको छ । यसअघि गुगलले 'बज' सञ्चालन गरेको थियो तर प्रभावकारी भएन ।
महिला विश्वकप फुटबल २०११ मा जापानले फाइनलमा अमेरिकालाई र्टाई ब्रेकरमा हराउँदा सबभन्दा बढी ट्वीटर प्रयोगकर्ताले ट्वीट गरेको अभिलेख छ । त्यतिबेला प्रतिसेकेण्ड सात हजार एक सय ९६ जनाले ट्वीट गरेका थिए । कोपा अमेरिकामा ब्राजिलले पाराग्वेसँग हार्दा प्रतिसेकेण्ड सात हजार एक सय ६६ जनाले, नयाँ वर्ष२०११ मा प्रतिसेकेण्ड छ हजार नौ सय ३९ जनाले, जापानमा सुनामी र भूकम्प गएपछि पाँच हजार पाँच सय ३० जनाले, लादेन मारिएपछि पाँच हजारले र वेलायतको शाही विवाहमा तीन हजार नौ सय ६६ जनाले ट्वीट गरेका थिए ।
विभिन्न देशमा थुप्रै इन्टरनेट सामाजिक सञ्जालहरु बनेका छन् । नेपाली युवाहरुले पनि यस्ता सञ्जाल बनाउन थालेका छन् । सोसल बेकर्सका अनुसार नेपालमा फेसबुकको प्रयोगकर्ता नौ लाख २५ हजारभन्दा बढी छन् । इन्टरनेटमा पहुँच वृद्धिसँगै सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्ने नेपालीको संख्या बढेको हो । १८ देखि २४ वर्षा युवा सबभन्दा बढी फेसबुकमा झुम्मिने गर्दछन् ।
फेसबुकले सन्देश आदानप्रदान गर्न, साथी-आफन्तको बारेमा जानकार तथा निकट रहन सहयोग गर्छ । फेसबुकमार्फ फोटो राख्न र सूचना आदान-प्रदान पनि गर्न सकिन्छ । स्टाटसमा उल्लेख हुने कुराले व्यक्तित्वको समेत परिचय दिइरहेको हुन्छ । स्टाटसमार्फ साथीहरुको प्रतिक्रिया बुझ्न पनि सकिन्छ । कतिपयले पुस्तकलगायतका सामानहरु किन्नका लागि फेसबुकमार्फ नै सरसल्लाह लिने पनि गरेका छन् । कलाकार, लेखकहरुले पनि आफ्नो कृतिको प्रचारप्रसारका लागि समेत यसलाई माध्यम बनाउने गरेका छन् । आफन्त-साथीका कविता, लेखहरुमा पनि सामाजिक सञ्जालमा पढ्न पाइन्छ । सेलिब्रिटीहरुले सामाजिक सञ्जालमा लेखेकै विषयबस्तु पनि मिडियाहरुका लागि समाचारसमेत बन्ने गर्दछ ।
फेसबुकमार्फ अभियानहरु पनि सञ्चालन गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरणहरु हुन्- अकुपाई वालस्टि्रट, जस्मिन रिभोलुसन । नेपालमा पनि अस्ति जेठमा संविधानसभाको म्याद थपिनुअघि युवाहरुले सामाजिक सञ्जालमार्फ भेला भएर राजधानीका विभिन्न ठाउँमा प्रदर्शन गरेका थिए । युवाहरुले आर्थिक सहयोग जुटाउनलगायतका विभिन्न काममा पनि सामाजिक सञ्जालको सहारा लिने गरेका छन् । विभिन्न संघसंगठनमा उम्मेदवारहरुले सामाजिक सञ्जालमार्फ भोट पनि मागेको पाइन्छ ।
तर सामाजिक सञ्जाललाई सही काममा प्रयोग गर्ने जमात थोरै छ । अनावश्यक गफ गर्ने, अश्लील फोटोहरु राख्ने र त्यस्ता फोटो अरुलाई ट्याग गरिदिने, नक्कली एकाउन्ट खोलेर भ्रम पार्ने, चरित्र हत्या गर्ने, अर्काको फोटो दुरुपयोग गर्ने र गलत सूचना फैलाउनेजस्ता काममा सामाजिक सञ्जाल प्रयोग भइरहेको छ । सामाजिक सञ्जालमार्फ व्ल्याकमेलिङ गर्न खोजिएका समाचारहरु पनि बेला-बेलामा आइरहेका छन् । बरु, ट्वीटरमा गलत कुराहरु त्यतिधेरै देखिंदैन ।
सामाजिक सञ्जालको अनावश्यक प्रयोगले मान्छेको सिर्जनात्मक काममा ह्रास ल्याउने गर्दछ । कर्मचारीहरुसमेत अति नै व्यस्त भएजस्तो सामाजिक सञ्जालहरुमा अलमलिरहेका हुन्छन् । त्यसैले नेपालभित्रै पनि कतिपय कार्यालयले फेसबुकको प्रयोगलाई निश्चित समयावधिका लागि निषेध गरिदिएका छन् ।
सामाजिक सञ्जालहरुलाई सिर्जनात्मक काममा प्रयोग गर्ने कि नव-मार्क्सवादी (विशेषगरी विश्वव्यवस्थात्मक उपागम)ले भनेजस्तै पृष्ठ क्षेत्रको मुलुकका हामी केन्द्र (पुँजीवादी) मुलुकले सिर्जनात्मक कार्यमा अवरोध गर्न बनाइदिएको मनोरञ्जनको साधनर् इ-सञ्जालमा अलमलिरहने, तपाई-हाम्रै हातमा छ ।
Sunday, October 16, 2011
पुस्तक पढ्ने र ग्रहण गर्ने कुरा
धेरै पुस्तक पढ्नेमध्ये राजनीतिशास्त्री हरि शर्माले मलाई सबभन्दा बढी प्रभाव पारे । खोजपत्रकारिता केन्द्रको पाठशालामा शर्माले हामीलाई समाज, राजनीति र इतिहासका बारेमा सिकाउँथे । यो झण्डै सात वर्षघिको प्रसङ्ग हो । तीन महिने कक्षामा छलफल हुँदा उनी कुन विषयमा कुन लेखकले (नेपाली/विदेशी) कुन पुस्तकमा के लेखेका छन्, फटाफट भन्थे । यतिधेरै पुस्तक र लेखकका प्रसङ्ग ल्याउँथे कि हामी तीनछक्क पथ्र्यौं ।
उनी साह्रै धेरै पुस्तक पढ्ने व्यक्ति रहेछन् । उनले जति पुस्तक पढ्ने मैले अरु भेटेको पनि छैन । ज्ञानगुन लिने, फुसदमा समय कटाउने त छँदैछ, उनका लागि मनोरञ्जन लिने साधन पनि पुस्तक नै रहेछ । अमेरिकामा उच्च शिक्षा लिएका शर्माले हामीलाई पनि पुस्तक पढ्ने तरिका पनि सिकाउँथे । त्यतिबेला हरेकले पुस्तक पढेर कक्षामा जानुपथ्र्यो र विभिन्न कोणबाट छलफल गर्नुपथ्र्यो । पढ्दै आएका इतिहास शतप्रतिशत सत्य छैनन्, राणाहरु खरावमात्र थिएनन्, इतिहास कसरी लेखिन्थेलगायतका थुपै्र कुराको चेत पाठशालामा खुलेको थियो । शर्मा अहिले राष्ट्रपतिका सल्लाहकार छन् क्यारे । गिरिजाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री हुँदा पनि सल्लाहकारमा उनी प्रायः छुट्दैनथिए ।
त्यो पाठशालाले हामीलाई पढ्न उत्प्रेरित गथ्र्यो । सहभागीले पाउने एकमुष्ठ भत्तामध्ये एक हजार रुपैयाँले अनिवार्य पुस्तक किन्नुपथ्र्यो । त्यसबाहेक आयोजकले पुस्तक प्दर्शनीमा पनि पठाउँथे । पाठशाला सकिएपछि पढ्ने बानीले निरन्तरता पाएन । तरपनि नाम चलेका पुस्तकहरु भेटेसम्म पढ्न छुटाउनुहुन्न जस्तो लाग्छ ।
रुचि जगाउने विषयवस्तु र पढ्दा पुस्तकबाट ग्रहण गर्ने कुरा व्यक्तिपिच्छे फरक हुन्छ होला । व्यक्तिगत रुचि, आफ्नो पेशा, व्यवसायले पनि यसमा प्रभाव पार्दो हो । पढ्दा कसैलाई एउटै कुराले बढी प्रभाव पार्छ होला भने अर्कोलाई अर्को कुराले । त्यसैले एउटै पुस्तकको बारेमा पनि कसले कसरी लेखेको लेखेको छ भनेर हर्ेन पनि मलाई मन लाग्छ । पछिल्लो प्रसङ्ग, आनी छोइङ डोल्माको 'फूलको आँखामा' पुस्तक बजारमा आएको छ । यसका बारेमा समीक्षात्मक लेखहरु पनि पत्रिकाहरुमा आएका छन् । मलाई ती लेखहरुमा आनी छोइङ डोल्मा अर्को एउटा पाटोलाई पनि समेटिदिए हुन्थ्यो जस्तो लाग्यो । डोल्मा छेक्विद आनी छोइङ डोल्मा भएकैले वा 'फूलको आँखामा फूलै संसार' गीत गाएकैले मात्र चर्चित होइनन् भन्ने कुरालाई पुस्तकमा र्छलङ्ग हुन्छ जुन कुरा पुस्तक नपढ्ने धेरैलाई थाहा हुदैन ।
उनी अरु आनीभन्दा फरक थिइन् । उनी पूजापाठमा मात्र सिमित भइनन् । गुम्बाभित्र अंग्रेजी गीत सुन्थिन्, उपन्यासहरु पढि्थन्, फिल्म हेर्थिन्, नाच्थिन्, गाउँथिन् । वाद्यवादन सिकिन्, मन्त्रपाठ गर्न थालिन् । २०५२ सालमा गाडी हाँक्न थालेकी उनी पहिलो आनी ड्राइभर हुन् । आनीहरुले पढ्नुपर्छ भनेर आर्यतारा स्कुल खोलिन् । विनामिहिनेत पाएको आर्थिक सहयोगमा मात्र भर नपरेर अर्थ संकलन गर्नका लागि विभिन्न मुलुक चाहार्दै सांगीतिक कार्यक्रम गरिन् ।
आनी छोइङ डोल्मा अहिले मिर्गौला रोगीहरुलाई सस्तोमा उपचार गराउने अस्पताल खोल्ने अभियानमा छिन् । 'फूलको आँखामा' पुस्तक किन्नु भनेको अस्पतालको लागि सहयोग गर्नु पनि हो । पुस्तकले अरु थुप्रै सकारात्मक सन्देश पनि दिन्छ ।
पुस्तकबाट धेरै कुरा सिकिन्छ । राम्रा पुस्तकहरुले सन्देशमुलक र प्रेरक विचारहरु समेटेका हुन्छन् । विभिन्न खालका तरिकाहरु सिकाएका हुन्छन् । पाठकलाई तानिरहने शैलीमा लेखिएका हुन्छन् । शीर्षक सुन्नासाथ त्यसबाट उत्पन्न हुने सम्पूण् जिज्ञासालाई मेट्न सक्नु राम्रो पुस्तकको विशेषता हो । आनीको पुस्तक भन्नासाथ पाठकहरुलाई उनीहरुको प्रेम र यौनका बारेमा पाठकमा जिज्ञासा उत्पन्न हुन सक्छ, 'फूलको आँखामा' पुस्तकले त्यसलाई मेट्ने कोशिस गरेको छ ।
जिज्ञासा नमेटिँदा, एउटै कुरा दोहोरिहँदा र सतही रुपमा प्रस्तुति हुँदा पाठकले खल्लो महशुस गर्छन् । झमक घिमिरेको बहुचर्चित 'जीवन काँडा कि फूल' पुस्तकमा कतिपय कुराहरु दोहोरिन्छन्, बहकिएजस्तो पनि लाग्छ, कुनै ठाउँमा थप विवरणको खाँचो देखिन्छ । तर झमकको साहस र संर्घष्ालाई भने सलाम गर्नुपर्छ ।
पत्रकारले समाचार लेख्दा एउटै एङ्गल -कोण) मा रहेर विस्तृत विवरण दिएजस्तै राम्रा पुस्तक वा लेख एउटै विषयमा केन्द्रित हुन्छन् । विवरणहरु विस्तृतरुपमा पस्किएको हुन्छ । जस्तो वहुचर्चित पुस्तक- अल्केमिष्ट । पाउलो कोएल्होले लेखेको यो पुस्तकमा अमूल्य धनसम्पत्ति पाउनका एउटा किशोरले मरुभूमिमा गरेको यात्राको बारेमा केन्द्रित छ । अनावश्यक लम्बेतान कुरा थोपरिएको छैन । त्यस्तै चेतन भगतको 'फाइभ पोइन्ट सोमवन' परीक्षामा पाँच अंकको हाराहारीमा नतिजा ल्याउने विद्यार्थीको कथा छ । यसमा आधारित फिल्म 'थ्री इडियट्स' पनि छ । तर पुस्तक र फिल्म उस्तै छैनन् ।
यात्राका बारेमा लेखिएका पुस्तकहरु पनि रमाइला हुन्छन् । यस्ता पुस्तक तथा लेखमा लेखकले यात्रा गर्ने क्रममा भोगेका सामान्य कुरामात्र समेटिएका हुँदैनन् । यात्रा गर्ने तरिका, भौगोलिक बनावट, खाने-बस्ने प्रवन्ध, खर्च र समयलगायतका थुप्रै विवरणहरु लेखिएका हुन्छन् । यस्ता पुस्तक र लेख पढेपछि सम्वन्धित ठाउँको यात्रा गर्न सजिलो हुन्छ । नेपालमा नियात्राका पुस्तकहरुकै कारण प्रतीक ढकालले प्रशिद्धी कमाउँदैछन् ।
कर्ण शाक्यको 'सोच' र 'खोज' ले नेपालभित्र र बाहिर कस्ता-कस्ता ठाउँहरु छन् भन्ने जानकारी दिन्छ । कृष्ण पहाडीको 'स्वतन्त्रता मन्तव्य यात्रा' पुस्तक पढ्दा पाठकले युरोप र अमेरिकाको यात्रा गर्दा भिसा, पासपोर्ट तथा जहाज र गाडीमा यात्रा गर्नेलगायतका थुप्रै तरिकाहरु पनि सिक्छन् । जोन उडको नेपाली अनुवाद 'माइक्रोसफ्टदेखि बाहुनडाँडासम्म' पुस्तकले पुस्तक संकलन गर्ने तरिका सिकाउँछ । यही पुस्तकबाट प्रभावित भएर नेपालका थुप्रै युवाले विद्यालयहरुमा पुस्तकालय खोलिदिएका छन् । इलामकै जमुना- ८ का हाम्रा साथी कुमार गुरुङ जोन उडबाटै प्रभावित भएर गाउँको विद्यालयमा पुस्तकालय खोल्ने अभियानमा छन् । चेतन भगतको 'थ्री मिस्टेक्स अफ माइ लाइफ' उपन्यासले व्यापार गर्ने तरिका सिकाउँछ । नारायण वाग्लेको 'पल्पसा क्याफे' ले चित्रहरुको बारे जानकारी दिन्छ ।
सामान्यतया सरल भाषाशैलीमा लेखिएका र एउटै विषयमा गहन प्रस्तुति भएका पुस्तकहरु चलेका छन् । मुनामदन अझै र्सवाधिक विक्रीको सूचीमा रहनु सरल भाषाशैली नै हो । सरल भाषाशैली नभए अहमदावाद, भारतका चेतन भगतको उपन्यासहरु यति धेरै बिक्ने थिएनन् । बुद्धिसागरको 'कर्नाली ब्लुज' बाबु-छोराको सम्बन्धलाई सरल तरिकाले प्रस्तुत गरिएको छ, यो पुस्तक पढ्दा जसलाई पनि आफ्नो बाल्यकालको झलझली याद आउँछ ।
कतिपयले प्रयोगका हिसावले नयाँ शैलीमार्फ क्लिस्ट प्रस्तुति गरेका हुन्छन् । तिनले चर्चा पाएपनि पाठकहरुका लागि सदाबहार बन्न धेरै गाह्रो हुन्छ । आख्यान विशेषगरी उपन्यास, कथामा पनि यथार्थ हो भन्नु जत्तिकै गरी प्रस्तुति गरिएको हुन्छ । लेखकले पात्रलाई साँच्चिकै भेटेको र कथा सुनेको जस्तो पार्ने गरी मुख्य कथा सुरु हुनुअघि भूमिका लेखिएको हुन्छ । नारायण वाग्लेको 'पल्पसा क्याफे', भगतको थ्री मिस्टेक्स अफ माइ लाइफ', 'वान नाइट एट कल सेन्टर' उदाहरणहरु हुन् ।
उपन्यास/कथाहरु काल्पनिक भएपनि पाठकले स्वाभाविक अर्थात पत्याउन सक्ने खालका हुनुपर्छ । कतिपय कथा र उपन्यासहरुमा अस्वाभाविक लाग्ने संवाद र प्रसंगहरु हुन्छन् । राजन मुकारुङको 'हेत्छाकुप्पा' उपन्यास पढ्दा मलाई कतिपय सर्न्दर्भ र संवाद अस्भाविक लाग्यो । पात्र छनौट र भूमिका निर्धारणमा पनि उत्तिकै गम्भीर हुनुपर्ने रहेछ ।
दुइ वटा कुराले पुस्तक चर्चामा आउँदोरहेछ । एउटा, लेखक कुनै न कुनै राम्रो कामले चिनिएको हुनुपर्छ । नाम चलेको व्यक्तिको पुस्तक स्वभावैले पाठकले खरिद गर्छन् तर गुणस्तर सुध्रेन थप पुस्तक बिक्न छाड्छ । अर्को, लेखाई र विषयबस्तु अत्यन्तै राम्रो हुनुपर्छ ।
तारा र्राईको 'छापामार युवतीको डायरी' जस्ता नौलो लेखकका कृति भएर पनि विषयवस्तुको प्रस्तुति शैलीका कारण चर्चित बनेका थुप्रै उदाहरण छन् । चेतन भगतले पहिलो पुस्तक छाप्न कैयौं प्रकाशन गृहमा धाए । रुपा पव्लिकेशनले पहिलोपटक सन् २००४ मा छापिदिएको 'फाइभ पोइन्ट सोमवन' भारतमा र्सवाधिक बिक्री भयो । अहिलेसम्म आएका उनका चार वटै पुस्तक उस्तै बिके । सौखले पुस्तक लेख्न थालेका उनी अहिले जागिर छाडेर व्यावसायिक लेखक बनेका छन् ।
अहिले युवाहरुमा पुस्तक पढ्ने लहर बढेको छ । पुस्तक आफै किनेर पढेको राम्रो हो । आफूले किनेर राखेको पुस्तक चाहेको बेला फेरि हेन सकिन्छ । लेखकले मिहिनेतपूवक तयार गरेको पुस्तक सित्तैमा ज्ञान लिन प्रयोग नगर्दै वेश होला । त्यसैले म चाहिं अरुको पुस्तक मागेर पनि पढि्दनँ र आफूसँग भएको पुस्तक पनि अरु -घरबाहिर) लाई पढ्न दिन्नँ । अरुलाई दिंदा र्फकने सम्भावना पनि कम हुन्छ । आफू चाहिं, त्यसैले, सकिन्छ किनेर पढ्यो, सकिंदैन चुपचाप बस्यो ।
(इलाम पोष्ट दैनिकमा २०६८ असोज ३० गते प्रकाशित)
उनी साह्रै धेरै पुस्तक पढ्ने व्यक्ति रहेछन् । उनले जति पुस्तक पढ्ने मैले अरु भेटेको पनि छैन । ज्ञानगुन लिने, फुसदमा समय कटाउने त छँदैछ, उनका लागि मनोरञ्जन लिने साधन पनि पुस्तक नै रहेछ । अमेरिकामा उच्च शिक्षा लिएका शर्माले हामीलाई पनि पुस्तक पढ्ने तरिका पनि सिकाउँथे । त्यतिबेला हरेकले पुस्तक पढेर कक्षामा जानुपथ्र्यो र विभिन्न कोणबाट छलफल गर्नुपथ्र्यो । पढ्दै आएका इतिहास शतप्रतिशत सत्य छैनन्, राणाहरु खरावमात्र थिएनन्, इतिहास कसरी लेखिन्थेलगायतका थुपै्र कुराको चेत पाठशालामा खुलेको थियो । शर्मा अहिले राष्ट्रपतिका सल्लाहकार छन् क्यारे । गिरिजाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री हुँदा पनि सल्लाहकारमा उनी प्रायः छुट्दैनथिए ।
त्यो पाठशालाले हामीलाई पढ्न उत्प्रेरित गथ्र्यो । सहभागीले पाउने एकमुष्ठ भत्तामध्ये एक हजार रुपैयाँले अनिवार्य पुस्तक किन्नुपथ्र्यो । त्यसबाहेक आयोजकले पुस्तक प्दर्शनीमा पनि पठाउँथे । पाठशाला सकिएपछि पढ्ने बानीले निरन्तरता पाएन । तरपनि नाम चलेका पुस्तकहरु भेटेसम्म पढ्न छुटाउनुहुन्न जस्तो लाग्छ ।
रुचि जगाउने विषयवस्तु र पढ्दा पुस्तकबाट ग्रहण गर्ने कुरा व्यक्तिपिच्छे फरक हुन्छ होला । व्यक्तिगत रुचि, आफ्नो पेशा, व्यवसायले पनि यसमा प्रभाव पार्दो हो । पढ्दा कसैलाई एउटै कुराले बढी प्रभाव पार्छ होला भने अर्कोलाई अर्को कुराले । त्यसैले एउटै पुस्तकको बारेमा पनि कसले कसरी लेखेको लेखेको छ भनेर हर्ेन पनि मलाई मन लाग्छ । पछिल्लो प्रसङ्ग, आनी छोइङ डोल्माको 'फूलको आँखामा' पुस्तक बजारमा आएको छ । यसका बारेमा समीक्षात्मक लेखहरु पनि पत्रिकाहरुमा आएका छन् । मलाई ती लेखहरुमा आनी छोइङ डोल्मा अर्को एउटा पाटोलाई पनि समेटिदिए हुन्थ्यो जस्तो लाग्यो । डोल्मा छेक्विद आनी छोइङ डोल्मा भएकैले वा 'फूलको आँखामा फूलै संसार' गीत गाएकैले मात्र चर्चित होइनन् भन्ने कुरालाई पुस्तकमा र्छलङ्ग हुन्छ जुन कुरा पुस्तक नपढ्ने धेरैलाई थाहा हुदैन ।
उनी अरु आनीभन्दा फरक थिइन् । उनी पूजापाठमा मात्र सिमित भइनन् । गुम्बाभित्र अंग्रेजी गीत सुन्थिन्, उपन्यासहरु पढि्थन्, फिल्म हेर्थिन्, नाच्थिन्, गाउँथिन् । वाद्यवादन सिकिन्, मन्त्रपाठ गर्न थालिन् । २०५२ सालमा गाडी हाँक्न थालेकी उनी पहिलो आनी ड्राइभर हुन् । आनीहरुले पढ्नुपर्छ भनेर आर्यतारा स्कुल खोलिन् । विनामिहिनेत पाएको आर्थिक सहयोगमा मात्र भर नपरेर अर्थ संकलन गर्नका लागि विभिन्न मुलुक चाहार्दै सांगीतिक कार्यक्रम गरिन् ।
आनी छोइङ डोल्मा अहिले मिर्गौला रोगीहरुलाई सस्तोमा उपचार गराउने अस्पताल खोल्ने अभियानमा छिन् । 'फूलको आँखामा' पुस्तक किन्नु भनेको अस्पतालको लागि सहयोग गर्नु पनि हो । पुस्तकले अरु थुप्रै सकारात्मक सन्देश पनि दिन्छ ।
पुस्तकबाट धेरै कुरा सिकिन्छ । राम्रा पुस्तकहरुले सन्देशमुलक र प्रेरक विचारहरु समेटेका हुन्छन् । विभिन्न खालका तरिकाहरु सिकाएका हुन्छन् । पाठकलाई तानिरहने शैलीमा लेखिएका हुन्छन् । शीर्षक सुन्नासाथ त्यसबाट उत्पन्न हुने सम्पूण् जिज्ञासालाई मेट्न सक्नु राम्रो पुस्तकको विशेषता हो । आनीको पुस्तक भन्नासाथ पाठकहरुलाई उनीहरुको प्रेम र यौनका बारेमा पाठकमा जिज्ञासा उत्पन्न हुन सक्छ, 'फूलको आँखामा' पुस्तकले त्यसलाई मेट्ने कोशिस गरेको छ ।
जिज्ञासा नमेटिँदा, एउटै कुरा दोहोरिहँदा र सतही रुपमा प्रस्तुति हुँदा पाठकले खल्लो महशुस गर्छन् । झमक घिमिरेको बहुचर्चित 'जीवन काँडा कि फूल' पुस्तकमा कतिपय कुराहरु दोहोरिन्छन्, बहकिएजस्तो पनि लाग्छ, कुनै ठाउँमा थप विवरणको खाँचो देखिन्छ । तर झमकको साहस र संर्घष्ालाई भने सलाम गर्नुपर्छ ।
पत्रकारले समाचार लेख्दा एउटै एङ्गल -कोण) मा रहेर विस्तृत विवरण दिएजस्तै राम्रा पुस्तक वा लेख एउटै विषयमा केन्द्रित हुन्छन् । विवरणहरु विस्तृतरुपमा पस्किएको हुन्छ । जस्तो वहुचर्चित पुस्तक- अल्केमिष्ट । पाउलो कोएल्होले लेखेको यो पुस्तकमा अमूल्य धनसम्पत्ति पाउनका एउटा किशोरले मरुभूमिमा गरेको यात्राको बारेमा केन्द्रित छ । अनावश्यक लम्बेतान कुरा थोपरिएको छैन । त्यस्तै चेतन भगतको 'फाइभ पोइन्ट सोमवन' परीक्षामा पाँच अंकको हाराहारीमा नतिजा ल्याउने विद्यार्थीको कथा छ । यसमा आधारित फिल्म 'थ्री इडियट्स' पनि छ । तर पुस्तक र फिल्म उस्तै छैनन् ।
यात्राका बारेमा लेखिएका पुस्तकहरु पनि रमाइला हुन्छन् । यस्ता पुस्तक तथा लेखमा लेखकले यात्रा गर्ने क्रममा भोगेका सामान्य कुरामात्र समेटिएका हुँदैनन् । यात्रा गर्ने तरिका, भौगोलिक बनावट, खाने-बस्ने प्रवन्ध, खर्च र समयलगायतका थुप्रै विवरणहरु लेखिएका हुन्छन् । यस्ता पुस्तक र लेख पढेपछि सम्वन्धित ठाउँको यात्रा गर्न सजिलो हुन्छ । नेपालमा नियात्राका पुस्तकहरुकै कारण प्रतीक ढकालले प्रशिद्धी कमाउँदैछन् ।
कर्ण शाक्यको 'सोच' र 'खोज' ले नेपालभित्र र बाहिर कस्ता-कस्ता ठाउँहरु छन् भन्ने जानकारी दिन्छ । कृष्ण पहाडीको 'स्वतन्त्रता मन्तव्य यात्रा' पुस्तक पढ्दा पाठकले युरोप र अमेरिकाको यात्रा गर्दा भिसा, पासपोर्ट तथा जहाज र गाडीमा यात्रा गर्नेलगायतका थुप्रै तरिकाहरु पनि सिक्छन् । जोन उडको नेपाली अनुवाद 'माइक्रोसफ्टदेखि बाहुनडाँडासम्म' पुस्तकले पुस्तक संकलन गर्ने तरिका सिकाउँछ । यही पुस्तकबाट प्रभावित भएर नेपालका थुप्रै युवाले विद्यालयहरुमा पुस्तकालय खोलिदिएका छन् । इलामकै जमुना- ८ का हाम्रा साथी कुमार गुरुङ जोन उडबाटै प्रभावित भएर गाउँको विद्यालयमा पुस्तकालय खोल्ने अभियानमा छन् । चेतन भगतको 'थ्री मिस्टेक्स अफ माइ लाइफ' उपन्यासले व्यापार गर्ने तरिका सिकाउँछ । नारायण वाग्लेको 'पल्पसा क्याफे' ले चित्रहरुको बारे जानकारी दिन्छ ।
सामान्यतया सरल भाषाशैलीमा लेखिएका र एउटै विषयमा गहन प्रस्तुति भएका पुस्तकहरु चलेका छन् । मुनामदन अझै र्सवाधिक विक्रीको सूचीमा रहनु सरल भाषाशैली नै हो । सरल भाषाशैली नभए अहमदावाद, भारतका चेतन भगतको उपन्यासहरु यति धेरै बिक्ने थिएनन् । बुद्धिसागरको 'कर्नाली ब्लुज' बाबु-छोराको सम्बन्धलाई सरल तरिकाले प्रस्तुत गरिएको छ, यो पुस्तक पढ्दा जसलाई पनि आफ्नो बाल्यकालको झलझली याद आउँछ ।
कतिपयले प्रयोगका हिसावले नयाँ शैलीमार्फ क्लिस्ट प्रस्तुति गरेका हुन्छन् । तिनले चर्चा पाएपनि पाठकहरुका लागि सदाबहार बन्न धेरै गाह्रो हुन्छ । आख्यान विशेषगरी उपन्यास, कथामा पनि यथार्थ हो भन्नु जत्तिकै गरी प्रस्तुति गरिएको हुन्छ । लेखकले पात्रलाई साँच्चिकै भेटेको र कथा सुनेको जस्तो पार्ने गरी मुख्य कथा सुरु हुनुअघि भूमिका लेखिएको हुन्छ । नारायण वाग्लेको 'पल्पसा क्याफे', भगतको थ्री मिस्टेक्स अफ माइ लाइफ', 'वान नाइट एट कल सेन्टर' उदाहरणहरु हुन् ।
उपन्यास/कथाहरु काल्पनिक भएपनि पाठकले स्वाभाविक अर्थात पत्याउन सक्ने खालका हुनुपर्छ । कतिपय कथा र उपन्यासहरुमा अस्वाभाविक लाग्ने संवाद र प्रसंगहरु हुन्छन् । राजन मुकारुङको 'हेत्छाकुप्पा' उपन्यास पढ्दा मलाई कतिपय सर्न्दर्भ र संवाद अस्भाविक लाग्यो । पात्र छनौट र भूमिका निर्धारणमा पनि उत्तिकै गम्भीर हुनुपर्ने रहेछ ।
दुइ वटा कुराले पुस्तक चर्चामा आउँदोरहेछ । एउटा, लेखक कुनै न कुनै राम्रो कामले चिनिएको हुनुपर्छ । नाम चलेको व्यक्तिको पुस्तक स्वभावैले पाठकले खरिद गर्छन् तर गुणस्तर सुध्रेन थप पुस्तक बिक्न छाड्छ । अर्को, लेखाई र विषयबस्तु अत्यन्तै राम्रो हुनुपर्छ ।
तारा र्राईको 'छापामार युवतीको डायरी' जस्ता नौलो लेखकका कृति भएर पनि विषयवस्तुको प्रस्तुति शैलीका कारण चर्चित बनेका थुप्रै उदाहरण छन् । चेतन भगतले पहिलो पुस्तक छाप्न कैयौं प्रकाशन गृहमा धाए । रुपा पव्लिकेशनले पहिलोपटक सन् २००४ मा छापिदिएको 'फाइभ पोइन्ट सोमवन' भारतमा र्सवाधिक बिक्री भयो । अहिलेसम्म आएका उनका चार वटै पुस्तक उस्तै बिके । सौखले पुस्तक लेख्न थालेका उनी अहिले जागिर छाडेर व्यावसायिक लेखक बनेका छन् ।
अहिले युवाहरुमा पुस्तक पढ्ने लहर बढेको छ । पुस्तक आफै किनेर पढेको राम्रो हो । आफूले किनेर राखेको पुस्तक चाहेको बेला फेरि हेन सकिन्छ । लेखकले मिहिनेतपूवक तयार गरेको पुस्तक सित्तैमा ज्ञान लिन प्रयोग नगर्दै वेश होला । त्यसैले म चाहिं अरुको पुस्तक मागेर पनि पढि्दनँ र आफूसँग भएको पुस्तक पनि अरु -घरबाहिर) लाई पढ्न दिन्नँ । अरुलाई दिंदा र्फकने सम्भावना पनि कम हुन्छ । आफू चाहिं, त्यसैले, सकिन्छ किनेर पढ्यो, सकिंदैन चुपचाप बस्यो ।
(इलाम पोष्ट दैनिकमा २०६८ असोज ३० गते प्रकाशित)
Sunday, September 11, 2011
Sunday, July 17, 2011
गोर्खाल्याण्ड टेरिटोरी एडमिनिस्ट्रेशनमा हस्ताक्षर हुँदै
http://www.nagariknews.com/politics/party-politics/28974-2011-07-17-13-17-21.html
Monday, July 4, 2011
लोकदोहोरी, जाँतो र होल्ड
दुइ साताअघि राँकेबाट जीप (ट्याक्सी) मा इलाम आउँदै थियौं । देउरालीनेर आइपुगेपछि एक महिलाले गाडी रोकिन् र सोधिन्, 'सिट छ ?’ चालकले पछाडिको सिटमात्र खाली रहेको जवाफ दिएपछि ती महिलाले भनिन्, 'लोकदोहोरीमा पो बस्नू ?’ झट्ट सुन्दा के भनेकी होलान् जस्तो लाग्थ्यो । तर, तिनले पछिल्लो सिटको कति रमाइलो नामकरण गरेकी रहेछिन् । मैले त त्यो सिटलाई लोकदोहोरी भनेको त्यसअघि कहिल्यै सुनेकै थिइनँ । हुन पनि जीपको पछिल्लो भाग लोकदोहोरी गाउन आमनेसामने भएर बस्ने जस्तै त हुन्छ ।
करिव दुइ वर्षघि तेह्रथुम जाने क्रममा धनकुटाको हिलेमा खाना खाँदै थियौं । एक जना अधवैंशे चिच्याए, 'जाँतो खाली भो ।’ छेवैमा ठूलो आवाज आएपछि आँखा त्यता नपर्ने कुरै भएन । ती मान्छेको थाल रित्तिएको रहेछ । त्यसैले घान लगाउन भात मागेका रहेछन् । जाँतो खाली भो भन्नासाथ होटलवालाले कुरा बुझे र थप खाना ल्याइदिए ।
सोझै अर्थ दिने शव्दभन्दा लोकदोहोरी र जाँतो भनेजस्तै लाक्षणिक शव्दहरुले बोलीचालीलाई रमाइलो बनाउँछन् । प्रायः लाक्षणिक शव्दहरुमा मिठास पनि हुन्छ । त्यसैले सर्न्दर्भअनुसार यस्ता शव्दहरु बारम्बार प्रयोग भइरहेका हुन्छन् । सोझै भन्न नमिल्ने अवस्थामा कतिपय शव्द चाहिं पर्यायवाचीजस्तै विकल्प पनि हुन् ।
हामी टेलिफोनका सर्न्दर्भमा अंग्रेजी शव्द 'होल्ड’को प्रयोग बढी गर्र्छौं । टेलिफोनमा प्रयोग गरिने 'होल्ड’को अर्थ हामी सबैलाई थाहै छ । तर यो शव्दलाई एक जना साथीले यसरी प्रयोग गरे, 'श्रीमती माइत गएर म त एक महिनादेखि होल्डमा छु यार ।’
झापाका इन्सेक प्रतिनिधि एवं मानवअधिकार सञ्जाल तथा शान्ति कार्य समूह (प्याग)का जिल्ला अध्यक्ष अर्जुन बस्नेतसँग गफ गर्दा यस्ता लाक्षणिक शव्द धेरै सुनिन्छ । करिव चार वर्षघि बाँझोका माङसेबुङ जाने क्रममा रतुवा खोलामा ढुंगैढुंगा देखेपछि उनले भने, 'ओहो, यहाँ त ढुंगाको सोरुम पो रहेछ ।’
नेपाल पत्रकार महासंघ इलाम शाखाका अहिलेका अध्यक्ष उमेश गुरुङ केही वर्षअघि आफूसँग जिस्कने साथीहरुलाई भन्थे, 'केटाहरुलाई खोया बाँडिदिनु पर्ला जस्तो छ ।’ यसको मतलव जिस्कनेलाई खोया खेलाउँदै बस्ने बाँदर नै त भनिएको हो । तर साथीभाइलाई सोझै बाँदर भन्न मिलेन र लाक्षणिक शव्दको सहारा लिए ।
यस्ता थुप्रै शव्दहरु छन् । जसलाई अलि यताउता पारेर अर्थ लगाउनर्ुपर्छ तर अर्थ्याउन पनि खासै गाह्रो पर्दैन । शव्दकोष पल्टाउँदा चाहिं तिनीहरुको सोझो अर्थमात्र भेटिन्छ । भाषा भनेकै सञ्चारको माध्यम न हो । शव्दहरुलाई यता उता पारेर पनि त सञ्चार गर्न सकिने रहेछ । यस्ता कतिपय लाक्षणिक शव्दहरु परिमार्जन हुँदै पनि जान्छन् । समयक्रममा नयाँ-नयाँ लाक्षणिक शव्दहरु पनि उत्पत्ति भइरहेका हुन्छन् ।
एकताका 'चमेरे सिट’ चल्तीमा थियो । बसका सबै सिट भरिएको बेला सह-चालक, कन्डक्टरले भन्थे, 'चमेरे सिटमात्र छ ।’ हामी बुझ्थ्यौं, 'जाने भए चमेराजस्तै झुण्डिएर यात्रा गर्नुपर्छ ।’ यात्राकै सर्न्दर्भमा '११ नम्बर’ बोलीचालीमा प्रयोग हुन्छ । ११ नम्बरको गाडीमा आइयो भन्ने जवाफ आयो भने ऊ हिंडेर आएछ भनेर अर्थ्याइन्छ । दुइ वटा १ ले पाइलाजस्तै संकेत गर्छ । गाडी भनेपछि नम्बर पनि हुनुपर्यो । त्यसैले ११ नम्बर गाडी भनिएको होला ।
तास खेल्दै भन्नुपरेन, 'ऐना हेर्दै’ भन्दा प्रायः सबैले बुझ्छन् । ऐना हेरेजस्तै एकाग्र भएर हेर्दै खेलिने तासलाई जनाउने उपयुक्त शव्द अरु कुनै छ - कसैले ढिलो काम गर्यो भने 'ट्युवलाइट’ भनेर जिस्क्याउँछौं । गाउँघरमा कुनै परिवार छुट्टयिो भने बाक्लो दाल खान थालिएछ नि भनेर जिस्काउने चलन छ । यसैगरी छोराछोरी जन्मिदा 'बढुवा’ भएको पनि भन्ने गर्छन् ।
'आज हात चिलाउँदैछ’ भनेपछि आज कोहीले कुर्टाई खाने सम्भावना बढ्यो भनेर र्सतर्क हुनर्ुपर्छ । कसैले नौलो र अस्वभाविक काम गर्यो भने 'आज पश्चिमबाट घाम झुल्कन्छ कि क्या हो’ वा 'आज किन पानी पर्यो भनेको त..’ भनेर व्यङ्ग्य गर्र्छौं । धुलो चाट्नु, भुइ सुँध्नु पनि त्यस्तै लाक्षणिक शव्दहरु हुन् ।
चिया बनाउने मान्छेले ढिलो गर्यो भने इलाममा 'चियापत्ति लिन कन्याम नै पुगेछ कि क्या हो’ भन्छौं । इलामबाहिर चाहिं 'चियापत्ति लिन इलाम नै पुगेछ कि क्या हो’ भन्छन् । खानेकुरामा चिनी, नुन, खोर्सर्ाा धेरै भयो भने 'भाउ घटेछ’ भनेर व्यङ्ग्य गर्र्छौं । फेरि थोरै भयो भने पनि 'भाउ बढेछ’ भनेर धर दिंदैनौं ।
कतिपय लाक्षणिक शव्दहरु बारम्बार प्रयोग भएपछि छोट्टदिा पनि रहेछन् । कुनै कुरालाई पक्का भन्ने अर्थ्याउन अचेल 'काँटी ठोकेजस्तै’ भनिरहनुपरेन । 'काँटी’ मात्र भन्दा बुझ्न थालिएको छ । माटोमा मिल्नु भनिरहनु परेन । माटो मात्र भने पुग्छ । दिमाग चाट्नु भन्नुपर्दैन । चाट्नुमात्र भन्दा बुझिन्छ । 'गिदी खानु’ लाई 'गिदी’ मात्र भन्दा सुन्नेले सजिलै बुझ्छन् । 'च्युरा कुर्टाई पिट्ने’ भन्नु पर्दैन, 'च्युरा’ भन्नासाथ बुझिन्छ ।
कतिपय चाहिं परिवर्तन हुँदै जाँदा बेग्लै भइसकेका हुन्छन् । पखाला लाग्दालाई 'पचहत्तर’ भनिन्थ्यो । पचहत्तरलाई समेत अंग्रेजीमा उल्था गरेर कतिपयले 'सेभेन्टी फाइभ’ भन्छन् । कसैले सेभेन्टी फाइभले सतायो भन्यो भने ऊ झाडापखालाबाट सताइएको रहेछ भन्ने बुझिन्छ । बान्ता गर्नुलाई चाहिं गजल गाउनु भनिन्छ ।
आकार उस्तै हुने भएकाले शून्य अंकलाई बुझाउन आलु भनिएको हो । मान्छेलाई आलु भनियो भने खत्तम रहेछ भन्ने बुझिन्छ तर हिजोआज तरकारी पकाउँदा आलु जेमा मिसाउँदा पनि उपयुक्त हुने भनेर आलु मान्छे भन्दा कतिपयले सबैसँग मिल्ने खालको भनेर पनि अर्थ्याउन थालेका छन् ।
मात लगाउने पेय पदार्थलाई बुझाउने शव्द त अनगिन्ती छन् । साथी समूह, ठाउँअनुसार फरक-फरक हुन्छ । कुनै ठाउँमा बुझिने शव्दबाट अर्को ठाउँ वा समूहले अर्थ लगाउन नसक्ने पनि हुन्छ । नरसिंह ट्वाक, विजुली पानी, खोया, शक्ति वाटर आदि जुनले पुकारे पनि अर्थ एउटै लाग्छ । कतिपय पसलमा चिया माग्यो भने तातो कि चिसो भनेर सोध्छन् । चिसो भन्यो भने रक्सी टक्र्याइदिन्छन् ।
पेटमा मुसा कुद्यो भन्दा नबुझ्ने कम होलान् । भिजेर मुसा भइयो र मुसा भइयो भन्दा बेग्लाबेग्लै अर्थ लाग्दोरहेछ । अघिल्लोले पानीले पूरै भिजेर मुसाजस्तै चटपटाउन नसकिने भइयो भन्ने अर्थ लाग्छ भने पछिल्लोले छक्याइएको बुझाउँछ ।
शेयर कारोवारबारे जनाउने 'नेप्से’ -नेपाल स्टक एक्स्चेञ्ज) परिसूचकलाई कतिपयले आर्थिक अवस्था जनाउन पनि प्रयोग गर्छन् । कसैले 'नेप्से ओरालो लागेको छ’ भन्यो भने उसको आर्थिक अवस्था नाजुक रहेछ भन्ने अर्थ लगाउनर्ुपर्छ । कतिपयले यसलाई 'कम्पनी टाट’ छ पनि भन्छन् ।
मान्छेको चरित्रको बारेमा कुरा गर्दा 'भालु’, 'झिंगे’ भनेपछि लम्बेतान व्याख्या गरिरहनुपरेन । गैरकानुनी कामलाई दर्ुइ नम्बरी, दुक्की भन्दा धेरैले बुझ्छन् । तर, कारोबार गर्नेहरुले त समूह र ठाउँअनुसार पनि बेग्लाबेग्लै शव्द प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् ।
लाक्षणिक शव्दहरु कतिपय निश्चित कार्यालय, समूहले पनि आपसमा बुझ्ने गरीमात्र प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् । जसलाई अर्को समूह र कार्यालयले तत्काल बुझ्दैनन् । कतिपयले चाहिं आचरणका आधारमा पनि साथी वा अन्य कुनै व्यक्तिको नामकरण गरेका हुन्छन् ।
उखान तुक्का पनि यसरी नै बन्दो हो । बोलीचालीमा प्रशस्तै लाक्षणिक शव्दहरु प्रयोग भइरहेपनि लेखाईमा कम प्रयोग गरिन्छ । कतिपय शव्दको मिठास बोल्दा जति लेख्दा पाइदैन । तपाईहरु चाहिं कस्ता-कस्ता लाक्षणिक शव्द प्रयोग गर्नुहुन्छ ? यी पंक्तिहरु पढ्दै जाँदा तपाईलाई अरु लाक्षणिक शव्दहरुको संझना आयो कि !
इलाम पोष्ट दैनिकमा २०६८ असार २० गते प्रकाशित
करिव दुइ वर्षघि तेह्रथुम जाने क्रममा धनकुटाको हिलेमा खाना खाँदै थियौं । एक जना अधवैंशे चिच्याए, 'जाँतो खाली भो ।’ छेवैमा ठूलो आवाज आएपछि आँखा त्यता नपर्ने कुरै भएन । ती मान्छेको थाल रित्तिएको रहेछ । त्यसैले घान लगाउन भात मागेका रहेछन् । जाँतो खाली भो भन्नासाथ होटलवालाले कुरा बुझे र थप खाना ल्याइदिए ।
सोझै अर्थ दिने शव्दभन्दा लोकदोहोरी र जाँतो भनेजस्तै लाक्षणिक शव्दहरुले बोलीचालीलाई रमाइलो बनाउँछन् । प्रायः लाक्षणिक शव्दहरुमा मिठास पनि हुन्छ । त्यसैले सर्न्दर्भअनुसार यस्ता शव्दहरु बारम्बार प्रयोग भइरहेका हुन्छन् । सोझै भन्न नमिल्ने अवस्थामा कतिपय शव्द चाहिं पर्यायवाचीजस्तै विकल्प पनि हुन् ।
हामी टेलिफोनका सर्न्दर्भमा अंग्रेजी शव्द 'होल्ड’को प्रयोग बढी गर्र्छौं । टेलिफोनमा प्रयोग गरिने 'होल्ड’को अर्थ हामी सबैलाई थाहै छ । तर यो शव्दलाई एक जना साथीले यसरी प्रयोग गरे, 'श्रीमती माइत गएर म त एक महिनादेखि होल्डमा छु यार ।’
झापाका इन्सेक प्रतिनिधि एवं मानवअधिकार सञ्जाल तथा शान्ति कार्य समूह (प्याग)का जिल्ला अध्यक्ष अर्जुन बस्नेतसँग गफ गर्दा यस्ता लाक्षणिक शव्द धेरै सुनिन्छ । करिव चार वर्षघि बाँझोका माङसेबुङ जाने क्रममा रतुवा खोलामा ढुंगैढुंगा देखेपछि उनले भने, 'ओहो, यहाँ त ढुंगाको सोरुम पो रहेछ ।’
नेपाल पत्रकार महासंघ इलाम शाखाका अहिलेका अध्यक्ष उमेश गुरुङ केही वर्षअघि आफूसँग जिस्कने साथीहरुलाई भन्थे, 'केटाहरुलाई खोया बाँडिदिनु पर्ला जस्तो छ ।’ यसको मतलव जिस्कनेलाई खोया खेलाउँदै बस्ने बाँदर नै त भनिएको हो । तर साथीभाइलाई सोझै बाँदर भन्न मिलेन र लाक्षणिक शव्दको सहारा लिए ।
यस्ता थुप्रै शव्दहरु छन् । जसलाई अलि यताउता पारेर अर्थ लगाउनर्ुपर्छ तर अर्थ्याउन पनि खासै गाह्रो पर्दैन । शव्दकोष पल्टाउँदा चाहिं तिनीहरुको सोझो अर्थमात्र भेटिन्छ । भाषा भनेकै सञ्चारको माध्यम न हो । शव्दहरुलाई यता उता पारेर पनि त सञ्चार गर्न सकिने रहेछ । यस्ता कतिपय लाक्षणिक शव्दहरु परिमार्जन हुँदै पनि जान्छन् । समयक्रममा नयाँ-नयाँ लाक्षणिक शव्दहरु पनि उत्पत्ति भइरहेका हुन्छन् ।
एकताका 'चमेरे सिट’ चल्तीमा थियो । बसका सबै सिट भरिएको बेला सह-चालक, कन्डक्टरले भन्थे, 'चमेरे सिटमात्र छ ।’ हामी बुझ्थ्यौं, 'जाने भए चमेराजस्तै झुण्डिएर यात्रा गर्नुपर्छ ।’ यात्राकै सर्न्दर्भमा '११ नम्बर’ बोलीचालीमा प्रयोग हुन्छ । ११ नम्बरको गाडीमा आइयो भन्ने जवाफ आयो भने ऊ हिंडेर आएछ भनेर अर्थ्याइन्छ । दुइ वटा १ ले पाइलाजस्तै संकेत गर्छ । गाडी भनेपछि नम्बर पनि हुनुपर्यो । त्यसैले ११ नम्बर गाडी भनिएको होला ।
तास खेल्दै भन्नुपरेन, 'ऐना हेर्दै’ भन्दा प्रायः सबैले बुझ्छन् । ऐना हेरेजस्तै एकाग्र भएर हेर्दै खेलिने तासलाई जनाउने उपयुक्त शव्द अरु कुनै छ - कसैले ढिलो काम गर्यो भने 'ट्युवलाइट’ भनेर जिस्क्याउँछौं । गाउँघरमा कुनै परिवार छुट्टयिो भने बाक्लो दाल खान थालिएछ नि भनेर जिस्काउने चलन छ । यसैगरी छोराछोरी जन्मिदा 'बढुवा’ भएको पनि भन्ने गर्छन् ।
'आज हात चिलाउँदैछ’ भनेपछि आज कोहीले कुर्टाई खाने सम्भावना बढ्यो भनेर र्सतर्क हुनर्ुपर्छ । कसैले नौलो र अस्वभाविक काम गर्यो भने 'आज पश्चिमबाट घाम झुल्कन्छ कि क्या हो’ वा 'आज किन पानी पर्यो भनेको त..’ भनेर व्यङ्ग्य गर्र्छौं । धुलो चाट्नु, भुइ सुँध्नु पनि त्यस्तै लाक्षणिक शव्दहरु हुन् ।
चिया बनाउने मान्छेले ढिलो गर्यो भने इलाममा 'चियापत्ति लिन कन्याम नै पुगेछ कि क्या हो’ भन्छौं । इलामबाहिर चाहिं 'चियापत्ति लिन इलाम नै पुगेछ कि क्या हो’ भन्छन् । खानेकुरामा चिनी, नुन, खोर्सर्ाा धेरै भयो भने 'भाउ घटेछ’ भनेर व्यङ्ग्य गर्र्छौं । फेरि थोरै भयो भने पनि 'भाउ बढेछ’ भनेर धर दिंदैनौं ।
कतिपय लाक्षणिक शव्दहरु बारम्बार प्रयोग भएपछि छोट्टदिा पनि रहेछन् । कुनै कुरालाई पक्का भन्ने अर्थ्याउन अचेल 'काँटी ठोकेजस्तै’ भनिरहनुपरेन । 'काँटी’ मात्र भन्दा बुझ्न थालिएको छ । माटोमा मिल्नु भनिरहनु परेन । माटो मात्र भने पुग्छ । दिमाग चाट्नु भन्नुपर्दैन । चाट्नुमात्र भन्दा बुझिन्छ । 'गिदी खानु’ लाई 'गिदी’ मात्र भन्दा सुन्नेले सजिलै बुझ्छन् । 'च्युरा कुर्टाई पिट्ने’ भन्नु पर्दैन, 'च्युरा’ भन्नासाथ बुझिन्छ ।
कतिपय चाहिं परिवर्तन हुँदै जाँदा बेग्लै भइसकेका हुन्छन् । पखाला लाग्दालाई 'पचहत्तर’ भनिन्थ्यो । पचहत्तरलाई समेत अंग्रेजीमा उल्था गरेर कतिपयले 'सेभेन्टी फाइभ’ भन्छन् । कसैले सेभेन्टी फाइभले सतायो भन्यो भने ऊ झाडापखालाबाट सताइएको रहेछ भन्ने बुझिन्छ । बान्ता गर्नुलाई चाहिं गजल गाउनु भनिन्छ ।
आकार उस्तै हुने भएकाले शून्य अंकलाई बुझाउन आलु भनिएको हो । मान्छेलाई आलु भनियो भने खत्तम रहेछ भन्ने बुझिन्छ तर हिजोआज तरकारी पकाउँदा आलु जेमा मिसाउँदा पनि उपयुक्त हुने भनेर आलु मान्छे भन्दा कतिपयले सबैसँग मिल्ने खालको भनेर पनि अर्थ्याउन थालेका छन् ।
मात लगाउने पेय पदार्थलाई बुझाउने शव्द त अनगिन्ती छन् । साथी समूह, ठाउँअनुसार फरक-फरक हुन्छ । कुनै ठाउँमा बुझिने शव्दबाट अर्को ठाउँ वा समूहले अर्थ लगाउन नसक्ने पनि हुन्छ । नरसिंह ट्वाक, विजुली पानी, खोया, शक्ति वाटर आदि जुनले पुकारे पनि अर्थ एउटै लाग्छ । कतिपय पसलमा चिया माग्यो भने तातो कि चिसो भनेर सोध्छन् । चिसो भन्यो भने रक्सी टक्र्याइदिन्छन् ।
पेटमा मुसा कुद्यो भन्दा नबुझ्ने कम होलान् । भिजेर मुसा भइयो र मुसा भइयो भन्दा बेग्लाबेग्लै अर्थ लाग्दोरहेछ । अघिल्लोले पानीले पूरै भिजेर मुसाजस्तै चटपटाउन नसकिने भइयो भन्ने अर्थ लाग्छ भने पछिल्लोले छक्याइएको बुझाउँछ ।
शेयर कारोवारबारे जनाउने 'नेप्से’ -नेपाल स्टक एक्स्चेञ्ज) परिसूचकलाई कतिपयले आर्थिक अवस्था जनाउन पनि प्रयोग गर्छन् । कसैले 'नेप्से ओरालो लागेको छ’ भन्यो भने उसको आर्थिक अवस्था नाजुक रहेछ भन्ने अर्थ लगाउनर्ुपर्छ । कतिपयले यसलाई 'कम्पनी टाट’ छ पनि भन्छन् ।
मान्छेको चरित्रको बारेमा कुरा गर्दा 'भालु’, 'झिंगे’ भनेपछि लम्बेतान व्याख्या गरिरहनुपरेन । गैरकानुनी कामलाई दर्ुइ नम्बरी, दुक्की भन्दा धेरैले बुझ्छन् । तर, कारोबार गर्नेहरुले त समूह र ठाउँअनुसार पनि बेग्लाबेग्लै शव्द प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् ।
लाक्षणिक शव्दहरु कतिपय निश्चित कार्यालय, समूहले पनि आपसमा बुझ्ने गरीमात्र प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् । जसलाई अर्को समूह र कार्यालयले तत्काल बुझ्दैनन् । कतिपयले चाहिं आचरणका आधारमा पनि साथी वा अन्य कुनै व्यक्तिको नामकरण गरेका हुन्छन् ।
उखान तुक्का पनि यसरी नै बन्दो हो । बोलीचालीमा प्रशस्तै लाक्षणिक शव्दहरु प्रयोग भइरहेपनि लेखाईमा कम प्रयोग गरिन्छ । कतिपय शव्दको मिठास बोल्दा जति लेख्दा पाइदैन । तपाईहरु चाहिं कस्ता-कस्ता लाक्षणिक शव्द प्रयोग गर्नुहुन्छ ? यी पंक्तिहरु पढ्दै जाँदा तपाईलाई अरु लाक्षणिक शव्दहरुको संझना आयो कि !
इलाम पोष्ट दैनिकमा २०६८ असार २० गते प्रकाशित
Saturday, July 2, 2011
एसएलसीको नतिजाले उच्च माविलाई संकट
http://nagariknews.com/society/nation/28294-2011-06-30-13-57-20.html
Subscribe to:
Posts (Atom)